TÜRÜ ÜRETİM ANACIMIZ ÜRETİM ÇEŞİDİMİZ KİRAZ Kuş Kirazı Mahlep 0-900 Ziraat Drenodi Cesona Stark Gold Vista Halil Efendi Sweethearth

ANAÇ SEÇİMİ

KLASİK ANAÇLAR:

Kuş Kirazı (Prunus avim ) : Ülkemizde yaygın olarak kullanılan bir anaçtır. Dikine ve kuvvetli büyür, büyük taç yapar. Uygun şartlarda uzun ömürlüdürler. Geçirgen verimli, tınlı, derin, organik maddece zengin yerlerde daha iyi yetişir. Kirece mukavemeti azdır. Göz aşısı ile uyuşması iyidir. Toprak ve arazi yapısı uygun olursa 6x6, 6x5 m. aralıklarla dikilip ilk yıllardan itibaren şekil verilmeli ve budama yapılmalıdır. Terbiye ve budamaya fazla dikkat edilemeyecekse biraz daha geniş dikilebilir.

Mahlep ( Prunus mahalep ): Halk arasında İdris olarak ta bilinir. Sulaması problem olan, daha az su verilebilen arazilerdeki kiraz bahçesi tesisinde önerebileceğimiz bir anaçtır. Daha çok vişneye anaç olarak kullanılır. Hem yeşil ve hem de odun çelikleriyle kolaylıkla çoğaltılabilir. Bütün kiraz çeşitleriyle iyi aşı uyuşması gösterir. Erken meyveye yatar. Orta büyüklükte ağaçlar yapar. Özellikle kumlu, çakıllı pHsı yüksek topraklara tavsiye edilir.

Özellikleri olarak; Taç küçüktür. Kuş kirazının %75-80'i kadar, Kökler daha derine gider, Süzek ve kumlu toprakları sever. Kuş kirazına göre kirece daha dayanıklıdır, Yüksek (60-65 cm.) den aşılandığında bodurlaştırıcı etki artar. Genellikle mahlep ile kurulan kiraz bahçeleri için 4x5, 5x5 m. dikim mesafeleri uygundur. Vişne bahçeleri için ise 4x4, 4x5 m. gibi aralıklar önerilebilir.

KLONAL ANAÇLAR

Bunlarda 5 çeşit anaç olarak, ülkemize intikal ettirilmiştir. Bu anaçlara temel çeşidimiz olan 0900 Ziraat, dölleyici olarak da Starks Gold ve Bigarreau Gaucher aşılanarak, Eğirdir, Yalova, Çanakkale, Pozantı, K.Maraş ve Malatya illerinde dikimi 1999-2000 fidan dikim sezonunda bir proje dahilinde yapılmıştır. Bu bölgeler Türkiye genelini yaklaşık temsil etmektedir. İlk gözlemler de Vleiroot-158 anacı araziye uyumu ve aşıya gelme oranları çok düşük kalmıştır. Bununla beraber Tabel, Maxma ve Gisela-5 anaçları arazi şartlarına uyumu, aşı uyuşması, fidan haline gelme yönünden projenin daha ilk yıllarında favori görülmüştür.

Gisela A5: Almanya’da Giessen Üniversitesi tarafından geliştirilen Gisel A serisinden bir klon anacı olup, Prunus cerasus x Prunus canescens melezidir. Yabani tohum anaçlarına göre % 50-60 oranında bodurluk sağlar. Erken meyveye yatar. Özellikle ağır, killi topraklarda iyi sonuç verir. Doku kültürleri yoluyla çoğaltılmaktadır.

Gisela A6: aynı seriden elde edilmiş olup, geçici ve kendine verimli olan çeşitler için daha çok önerilmektedir.

Maxma 14: Mahalep’ten seleksiyon yoluyla elde edilmiş, yarı bodur bir anaç olup, Fransa’da daha çok kullanılmaktadır. Kireçten kaynaklanan kloroza dayanıklı olduğu bildirilmektedir. Erken meyveye yatar. Bakteriyel kansere de tolerant olduğu bilinmektedir. Doku kültürleri yoluyla çoğaltılmaktadır.

Vleiroot 158: Almanya’da vişnelerden seleksiyon yolu ile elde edilmiş bodur bir klon anacıdır. Bazı kiraz çeşitleriyle aşı uyuşmazlığı göstermektedir. Yeşil çelikle kolaylıkla çoğaltılabilmektedir. Erken meyveye yatar.

Tabel (Edabriz): İranda vişnelerden seleksiyon yoluyla elde edilmiş ve Fransa’da geliştirilmiştir. Yeşil çelikle çoğaltılabilir. Ancak, daha çok doku kültürleri yoluyla çoğaltılmaktadır. Bütün kiraz çeşitleriyle iyi aşı uyuşması göstermektedir. Yarı bodur bir anaçtır. Killi-tınlı toprakları tercih eder. Kurak ve PH’sı yüksek topraklarda iyi sonuç vermez

DÖLLENME

Döllenme, kiraz yetiştiriciliğinin en önemli konusudur. Kiraz bahçelerinin tesisi aşamasında her çiftçinin zaten belirlediği temel bir çeşidi vardır. Bu şekilde bahçede bir çeşidin ağırlıklı olması da tabiidir. Ancak kirazda yaklaşık bütün çeşitler kendisiyle uyuşmadığı için, grup kısırlığı da söz konusu olabilmektedir. İyi bir verim için birbirini iyi dölleyebilir çeşitlerin bulunması, ekolojik faktörlerden kaynaklanan riskin azaltılması, 1,5 aylık bir süre boyunca pazara kiraz sunulabilmesi, hasatta işçilik v.b. gibi yönlerden dolayı sıkışmamak için iyi bir çeşit planlaması gereklidir. Dünyada mevcut 1.500 civarındaki kiraz çeşidinde (X) ışınlanması yoluyla elde edilmiş birkaç tanesi dışındaki hepsi, mutlak kendine kısırdır. Yani kendi kendini tozladığı zaman, bir kiraz çeşidinden alınan meyve oranı genellikle %0’dır. Dolaysıyla tek çeşitten kurulmuş kiraz bahçelerinden meyve alınamaz veya nadir olarak %1-2 alınabilir. Halbuki, ekonomik bir kiraz yetiştiriciliği için, 100 çiçeğin en az 25-40’ı meyveye dönüşmelidir. Hatta bu oran 40’tan fazla olursa daha iyi olur. Bunun içinde bahçe planlarında birbirlerini iyi dölleyebilen kirazlar göz önüne alınmalıdır. Bunun yanında çeşitlerin çiçeklenme zamanları da birbirine uymalı, birbirlerini dölleyecek olan çeşitler arasında 2 sıradan fazla uzak mesafe olmamalı ve bahçede döllenmeyi yapacak yeteri sayıda arı olmalıdır. 30-40 dekarlık bahçe için 15.000-20.000 arı yeterlidir.

Kirazlarda, birbirilerini döllemeyen çeşitler bir grup meydana getirirler. Buna “uyuşmazlık grubu” denir. Döllenme olabilmesi için ele alınan çeşitlerin aynı uyuşmazlık grubundan olmaması ve ayrı grupta olması gerekir ve bu çeşitler aynı zamanda çiçeklenmelidirler.En az 10 ağaca bir dölleyici çeşit düşmelidir. Dölleyici çeşitlerinde 4-5 çeşit olması döllenme ve verimi oldukça arttırır.

Türkiye'nin ihracat şansının en yüksek olduğu ve en popüler çeşit 0-900 Ziraattir. 0900 Ziraat değişik bölge isimleriyle ülkemizde yaygındır. Uluborlu Napolyonu, Dereçine Napolyonu, Akşehir Napolyonu, Malatya Dalbastı, Allahdiyen, Salihli ve M.Kemal Paşa Napolyonu gibi değişik adlarla anılmaktadır. İlk yapılan çalışmada tüm napolyon diye adlandırılan bu kirazlarımızın aynı olmadığı yalnız sinonim olduğu anlaşılmıştır. 0-900 Ziraat çeşidinin en iyi dölleyicileri Lambert, Stark’s Gold (Sarı Kiraz), Merton late ve Bigarreau Gaucher çeşitleridir.

ÇEŞİT ADI	MENŞEİ	AĞAÇ ÖZELLİĞİ	MEYVE YAPISI	HASAT ZAMANI	TOZLAYICISI
0 - 900 ZİRAAT	Anadolu	Ağaçlan çok kuvvetli yaygın, hızlı ve dik gelişir. Kendine verimsiz olduğundan mutlaka tozlayıcı gerektirir. Ülkemizde oldukça yaygın olup Akşehir Napolyonu ve Dalbastı olarak da bilinir.	Meyveleri çok iri, koyu parlak kırmızı renkli, çok sert, gevrek uzun saplıdır. Sulu meyve eti, taşımaya çok dayanıkllı ve çok kalitelidir.	Haziran ayının son haftasıdır.	Lambet, Starks Gold, Regina.
STARKS GOLD	Kanada	Ağaçları yarı dik ve kuvvetli gelişir. Çok verimlidir. Bir çok çeşidi tozlayıcı olarak kullanılmaktadır.	Meyve orta irilikte, yuvarlak ve sarı renktedir. Meyve eti sert, orta sulu ve orta lezzettedir. Meyve eti sarı ve sapı orta uzunluktadır.	Haziran ayının son haftası hasat edilir.	Lambert.
LAMBERT	İngiltere	Ağaçlan orta kuvvetti yan dik gelişir. Çok verimlidir bir çok çeşide tozlayıcı olarak kullanılır.	Meyveleri iri koyu parlak kırmızı renkli kalp şeklindedir. Meyve eli sert, orta sulu ve lezzetlidir. Aşırı yağışlı yıllarda çatlama meydana gelir.	Haziran ayının üçüncü haftası hasat edilir.	Van.
VAN	Kanada	Ağaçları yarı dik yaygın gelişir. Çok verimlidir,	Meyve orta irrilikte kısa saplı kırmızı renkli yuvarlak kalp şekillidir. Meyve eti sert, sulu, gevrek ve orta kaalitededir. Çok verimmli olduğu yıllarda kalitesi düşük olur.	Haziran ayının ikinci haftası.	Lambert, Bing, Vista.
EARLY BURLAT	Fransa	Ağaçları yan dik orta kuvvette gelişme sağlar. Çok verimli bir çeşittir.	Meyveleri iri kısa kalın saplı, parlak koyu kırmızı renkte olup yuvarlaktır. Meyve eli kırmızı, sert, sulu, ince yapılı ve kalitelidir. Bazı aşın yağışlı yıllarda çatlama görülebilir.	Mayıs ayının üçüncü halfasında hasat edilir.	Merton Premier
NOBRE	İngiltere	Ağaçlan orta kuvvette ve yaygın gelişir. Çok verimli ve kaliteli bir çeşittir.	Meyve çok iri, orta uzunlukta saplı koyu kırmızı kalp şeklindedir. Meyve eti sert, sulu ve çok lezzetlidir. Çatlama olayı çok az olup meyve dalında çok uzun süre bozulmadan bekleyebilir.	Haziran ayının ikinci haftası.	Lambert.
REGİNA	Almanya	Ağaçlan yarı dik ve kuvvetli gelişir oldukça verimli bir çeşittir.	Meyveleri çok iri, uzun saplı koyu parlak kırmızı renkte olup kalp şeklindedir. Meyve eti kırmızı, sulu, sert,ince dokulu ve çok gösterişlidir,	Haziran ayının sonu, Temmuz ayının ilk haftasında hasat edilir.	Lambert, Starks Gold.
STARGİANT	Kanada	Ağaçları yaygın ve orta güçte gelişme sağlar. Çok verimlidir.	Meyveleri çok iri 12 - 18 gr. ağırlığında kalp şeklinde, sapı orta uzunlukta parlak kırmızı renktedir. Meyve eti pembemsi sert,sulu ve lezzetlidir, iriliği ile göz alıcıdır.	Mayıs ayının son haftasıdır.	Early Burlat, Noble.
STELLA	Kanada	Ağaçlan yarı dik ve kuvvetli gelişir, çok verimli bir çeşittir.	Meyveleri iri sapı orta uzunlukta kalp şekilli koyu kırmızı renktedir. Meyve eti sert, gevrek, tatlı ve lezzetlidir, İnce dokulu sofralık bir çeşittir.	Haziran ayınınn üçüncü haftasıdır.	Van, Vista, Bing.
SWEETHEART	A.B.D	Ağaçlan geniş ve kuvvetli gelişir, Verimli bir çeşittir.	Meyveleri iri,kalp şeklinde uzun saplı ve canlı kırmızı renktedir. Meyve eti kızılımsı, sert,sulu ve lezzetlidir.	Haziran ayının son haftası Temmuz ayının ilk haftasıdır.	Kendine verimli bir çeşittir.